Atlas Terapi ve Sternokleidomastoid (SKM) Kası: Nöroanatomik, Biyomekanik ve İşitsel Sistem Bağlantıları

1. Atlas Terapi Modelinde Ön Hazırlığın Rasyonalitesi

Atlas (C1) omuru, atlanto-oksipital ve atlanto-aksiyal eklemler aracılığıyla kafatası ve C2 (aksis) ile bağlantı kurar. Atlanto-oksipital eklem, başın fleksiyon/ekstansiyon hareketlerinin büyük kısmından; atlanto-aksiyal eklem ise rotasyonun yaklaşık %50’sinden sorumludur. Bu bölgede yapılacak manipülasyonun etkili olabilmesi için, çevre yumuşak dokuların viskoelastik direncinin azaltılması gerekir.

Boyun mobilizasyonu, özellikle de fasiyal yapıların viskozitesini azaltan ve proprioseptif reseptörleri aktive eden teknikler, C1’in hareket açıklığını artırır. SKM kasının gevşemesi, hem doğrudan eklem kapsülüne binen kas kuvvetini azaltır hem de servikal propriyoseptif girdinin normalleşmesine katkıda bulunur.

2. SKM Kasının Anatomik ve Nörolojik Özellikleri

SKM kası iki başlıdır:

• Sternal baş: Manubrium sterniden başlar.
• Klavikular baş: Medial klavikula bölgesinden başlar.

İnsersiyosu, temporal kemiğin mastoid çıkıntısı ve linea nuchae superior’un lateral kısmıdır. Sinirsel innervasyonu:

• Motor: N. accessorius (XI. kraniyal sinir)
• Duyu (propriyosepsiyon): C2–C3 spinal sinirler

Bu çift kaynaklı innervasyon, SKM’yi hem kraniyal hem de servikal sistemlerle nörolojik olarak entegre kılar. Bu nedenle SKM’nin gerginlik durumu, hem kafa pozisyonunu hem de boyun eklem mekaniklerini doğrudan etkileyebilir.

3. SKM – Atlas Biyomekaniği

SKM’nin kafatasına yaptığı çekiş, atlasın uzaysal konumunu değiştirebilir. Özellikle tek taraflı hipertonus:

• Atlas’ın rotasyon pozisyonunu kısıtlar,
• Atlanto-oksipital eklemde asimetrik yük dağılımına yol açar,
• Kontralateral suboksipital kaslarda refleks gerginlik oluşturur.

Literatürde, SKM’nin gerginliğinin C1–C2 segmentinde segmental hipomobilite oluşturabildiği, bunun da manipülasyon sonrası hizalanma süresini kısalttığı rapor edilmiştir. Bu nedenle Atlas Terapi öncesi SKM mobilizasyonu, manipülasyonun daha az kuvvetle, daha az dirençle yapılabilmesini sağlar.

4. SKM – İşitme Sistemi Nöroanatomik Bağlantısı

SKM’nin insersiyosu, temporal kemikte mastoid çıkıntıdadır; bu bölge, os temporale’nin petroz kısmı üzerinden iç kulak yapılarının bulunduğu kemik kapsüle çok yakındır. SKM’nin aşırı gerginliği şu mekanizmalarla işitsel sistemi etkileyebilir:

1. Propriyoseptif Yüklenme: SKM kas iğcikleri ve Golgi tendon organları, servikal propriyoseptif sistemin önemli reseptörleridir. Bu sistem, vestibüler çekirdeklerle doğrudan bağlantılıdır. Boyun kaslarından gelen anormal sinyaller, vestibüler sistemde yanlış hareket algısına ve tinnitus gibi fenomenlere yol açabilir.
2. Mekanik İletim: SKM gerginliği, mastoid çevresindeki fasiyal yapılarda gerilim oluşturarak temporal kemik mobilitesini (mikro düzeyde) değiştirebilir. Bu durum, iç kulak sıvı basıncı ve orta kulak basınç dengesi üzerinde dolaylı etkiler yaratabilir.
3. Vasküler Etki: Atlas hizasındaki bozukluklar, a. vertebralis veya iç kulak damarları üzerinde hemodinamik değişiklikler oluşturabilir. SKM’nin gevşemesi, bu damarlar üzerindeki dolaylı basıyı azaltabilir.

5. Literatür Destekli Klinik Gözlemler

• Servikal Tinnitus: Üst servikal segmentlerdeki kas-eklem disfonksiyonunun tinnitus şikâyetleriyle ilişkili olduğu, SKM mobilizasyonu sonrası bazı olgularda belirgin iyileşme görüldüğü bildirilmiştir.
• Postür ve İşitme İlişkisi: Boyun kas tonusunun vestibüler sistemle korelasyonunu inceleyen çalışmalar, SKM aktivitesindeki normalleşmenin denge performansını artırdığını göstermektedir.
• Atlas Manipülasyonu Sonrası: SKM mobilizasyonu ile desteklenen atlas hizalanmalarının, manipülasyon sonrası kalıcılık süresini uzattığına dair klinik raporlar mevcuttur.

6. Sonuç ve Klinik Anlam

SKM kası, atlas omuru ile hem biyomekanik hem nörolojik hem de işitsel sistem üzerinden çok yönlü bağlantıya sahiptir. Atlas Terapi modelinde SKM mobilizasyonu:

• C1–C2 hareket açıklığını artırır,
• Manipülasyon sırasında eklem kapsülüne binen direnci azaltır,
• Vestibüler sistemde propriyoseptif gürültüyü düşürür,
• İşitme ve dengeyle ilişkili semptomların hafiflemesine katkı sunar.

Bu nedenle SKM mobilizasyonu, Atlas Terapi’nin yalnızca destekleyici değil, etkinliği artıran anahtar bir bileşeni olarak değerlendirilmelidir.

Fzt. Yiğit Alp Şimşek

Kaynakça

1. Standring S. Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. 42. Baskı. Elsevier; 2020.
2. Fernández-de-Las-Peñas C, Simons DG, Cuadrado ML, Pareja JA. The role of myofascial trigger points in musculoskeletal pain syndromes of the head and neck. Curr Pain Headache Rep. 2007;11(5):365–372. doi:10.1007/s11916-007-0216-1
3. Jull G, Falla D, Treleaven J, Hodges P, Vicenzino B. Retraining cervical joint position sense: the effect of two exercise regimes. J Orthop Res. 2007;25(3):404–412. doi:10.1002/jor.20329
4. Karlberg M, Magnusson M, Malmström EM, Melander A, Moritz U. Postural and symptomatic improvement after physiotherapy in patients with dizziness of suspected cervical origin. Arch Phys Med Rehabil. 1996;77(9):874–882. doi:10.1016/S0003-9993(96)90269-2
5. Hülse M, Hörmann K, Servais JJ, Arlen O. The influence of atlas therapy on tinnitus. Int Tinnitus J. 2006;12(2):144–150.
6. Hall T, Robinson K. The flexion-rotation test and active cervical mobility – a comparative measurement study in cervicogenic headache. Man Ther. 2004;9(4):197–202. doi:10.1016/j.math.2004.07.001
7. Oostendorp RA, Elvers H, van Trijffel E, Lemmers G, de Vet HC, Scholten-Peeters GG. Manual therapy for cervical and cervicogenic somatic tinnitus: a systematic review. Musculoskelet Sci Pract. 2021;53:102361. doi:10.1016/j.msksp.2021.102361
8. Kogler A, Lindfors J, Odkvist LM, Ledin T. Postural stability using different neck positions in normal subjects and patients with neck trauma. Acta Otolaryngol. 2000;120(2):151–155. doi:10.1080/000164800750000803
9. Simons DG, Travell JG, Simons LS. Travell & Simons’ Myofascial Pain and Dysfunction: The Trigger Point Manual. Cilt 1: Üst Ekstremite. 2. Baskı. Lippincott Williams & Wilkins; 1999.